Zbiegi tytułów do ubezpieczeń

Najpopularniejsze zbiegi tytułów do ubezpieczeń z umową zlecenia

 

Wyjaśnienia
Zlecenie i etat w tej samej firmie Gdy pracownik zawiera umowę zlecenia z podmiotem, z którym łączy go jednocześnie stosunek pracy (lub w ramach tej umowy wykonuje pracę na rzecz swojego pracodawcy), wówczas z obu tytułów podlega on obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu i ubezpieczeniom społecznym wszystkich ryzyk.

Inaczej jest w sytuacji, gdy pracownik umowę zlecenia zawiera z własnym pracodawcą w czasie, kiedy przebywa na urlopie macierzyńskim, bezpłatnym lub wychowawczym. W takich okolicznościach dla celów zusowskich zatrudniony jest traktowany jako zleceniobiorca, a nie jako pracownik.

 

Zlecenie i etat w różnych firmach Osoba spełniająca jednocześnie warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z tytułu stosunku pracy oraz z jednej lub kilku umów zlecenia jest obejmowana tymi ubezpieczeniami wyłącznie ze stosunku pracy, jeżeli:

·         w umowie o pracę ma zagwarantowane co najmniej minimalne wynagrodzenie,

·         w razie braku zagwarantowania co najmniej minimalnego wynagrodzenia (co może mieć miejsce w przypadku pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy) – jeśli podstawa wymiaru składek z tytułu stosunku pracy, w przeliczeniu na okres miesiąca wynosi co najmniej minimalne wynagrodzenie.

 

Zatrudnianie pracownika na pełen etat oznacza, że z mocy prawa pracy przysługuje mu wynagrodzenie nie niższe od minimalnego, a zatem – zgodnie z przepisami ustawy o sus – nie podlega ubezpieczeniom społecznym ze zlecenia. Nieważne jest, że wynagrodzenie to ma płacone z przesunięciem (np. w miesiącu następującym po miesiącu, za który jest ono należne ) albo nastąpi inny powód (z wyjątkiem urlopu bezpłatnego), który będzie skutkować brakiem lub pomniejszeniem wynagrodzenia (np. zwolnienie lekarskie lub urlop ojcowski).

Jeżeli podstawa wymiaru składek z tytułu umowy o pracę w przeliczeniu na pełen miesiąc, będzie niższa niż minimalne wynagrodzenie (przy braku zagwarantowanego w umowie o pracę minimalnego wynagrodzenia), dopiero łączna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułów: umowy o pracę oraz umowy/umów zlecenia, która osiągnie kwotę minimalnego wynagrodzenia skutkuje, iż kolejne tytuły nie będą rodzić obowiązku tych ubezpieczeń.

Powyższe dotyczy także emerytów i rencistów.

 

Przykład 

Osoba jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę w wymiarze czasu pracy ½ etatu przez płatnika C od 1 lutego 2023 r. W umowie o pracę nie ma zagwarantowanego minimalnego wynagrodzenia. Comiesięcznie podstawa wymiaru składek z tego tytułu wynosi 2.600 zł. Wcześniej osoba ta zawarła dwie umowy zlecenia (praca nie jest wykonywana na rzecz płatnika C):

  • z płatnikiem A – w umowie określono 3 stycznia 2023 r. jako dzień rozpoczęcia wykonywania pracy,
  • z płatnikiem B – w umowie określono 7 stycznia 2023 r. jako dzień rozpoczęcia wykonywania pracy.

W styczniu i lutym 2023 r. z tytułu umowy zawartej z płatnikiem A osiągnęła przychód w wysokości po 1.000 zł, a z tytułu umowy zawartej z płatnikiem B – po 5.000 zł. 

W styczniu 2023 r. osoba podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu obu umów zlecenia (tj. zawartej z płatnikiem A od 3 stycznia, a z płatnikiem B – od 7 stycznia). 

W lutym 2023 r. osoba ta obowiązkowo podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu umowy o pracę oraz z tytułu umowy zlecenia zawartej z płatnikiem A (suma podstaw wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu umowy o pracę i umowy zlecenia z płatnikiem A osiąga kwotę minimalnego wynagrodzenia). Dlatego kolejna umowa zlecenia (z płatnikiem B) nie rodzi obowiązku ubezpieczeń emerytalnego i rentowych.

 

Jeżeli osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia pozostaje jednocześnie w dwóch lub więcej stosunkach pracy, to dla celów ustalenia obowiązku ubezpieczeń społecznych z tytułu umowy zlecenia należy zsumować podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia z tytułu wszystkich umów o pracę. W sytuacji gdy łącznie wynoszą one co najmniej tyle, ile wynosi kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę, osoba wykonująca umowę zlecenia podlega z tego tytułu dobrowolnie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.

 

 

Przykład 

Osoba jest zatrudniona na podstawie dwóch umów o pracę w wymiarze czasu pracy każda – ¼ etatu przez płatników A i B od 1 września 2022 r. W umowach o pracę nie ma zagwarantowanego minimalnego wynagrodzenia. Comiesięcznie podstawa wymiaru składek z tytułu tych umów wynosi po 1000 zł. Osoba ta zawarła również dwie umowy zlecenia (praca nie jest wykonywana na rzecz płatników A, ani B):

  • z płatnikiem C – w umowie określono 1 lutego 2023 r. jako dzień rozpoczęcia wykonywania pracy,
  • z płatnikiem D – w umowie określono 17 lutego 2023 r. jako dzień rozpoczęcia wykonywania pracy. 

W lutym 2023 r. z tytułu umowy zlecenia zawartej z płatnikiem C osiągnęła przychód w wysokości 150 zł, a z tytułu umowy zawartej z płatnikiem D – 2.000 zł. 

Osoba ta w lutym obowiązkowo podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu umów o pracę oraz z tytułów obu umów zlecenia (suma podstaw wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu umów o pracę i umowy zlecenia zawartej z płatnikiem C nie osiąga kwoty minimalnego wynagrodzenia).

Kilka umów zlecenia Zleceniobiorca, którego łączna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w danym miesiącu osiąga lub przewyższa poziom minimalnego wynagrodzenia za pracę, z kolejnych umów zlecenia podpisanych w tym miesiącu podlega wspomnianym ubezpieczeniom wyłącznie dobrowolnie.

 

Umowa zlecenie (wykonywana poza działalnością gospodarczą) i działalność gospodarcza, dla której minimalną podstawę wymiaru składek z tytułu działalności stanowi 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego Zgodnie ze zmienionym brzmieniem art. 9 ust. 2a ustawy o sus osoba, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 (zleceniobiorca), prowadząca jednocześnie pozarolniczą działalność, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu tej działalności, jeżeli z tytułu wykonywania umowy agencyjnej lub umowy zlecenia podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe jest niższa od najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 18 ust. 8. Może ona dobrowolnie, na swój wniosek, być objęta ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi również z tytułu, o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4.

W konsekwencji osoba prowadząca pozarolniczą działalność, dla której minimalną podstawy wymiaru składek z tytułu działalności stanowi 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego, podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym obowiązkowo z tytułu tej działalności, jeżeli podstawa wymiaru składek z tytułu wykonywania umowy zlecenia jest niższa od najniższej podstawy z działalności, o której mowa w art. 18 ust. 8 ustawy o sus. Natomiast w przypadku, jeśli podstawa wymiaru składek z tytułu umowy zlecenia jest równa lub wyższa od ww. najniższej podstawy z działalności, ubezpieczonemu przysługuje wybór tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych. Potwierdza to zusowska interpretacja indywidualna z 21 czerwca 2016 r., sygn. WPI/200000/43/647/2016.

 

Przykład 

Osoba wykonuje pracę na podstawie umowy zlecenia zawartej z płatnikiem A. W umowie określono datę rozpoczęcia wykonywania pracy na 1 lipca 2022 r. Rozwiązanie umowy nastąpiło z dniem 31 stycznia 2023 r. Osoba ta od 1 stycznia 2023 r. stała się wspólnikiem spółki jawnej. Za styczeń zadeklarowała podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w wysokości 4161 zł. Przychody osiągnięte z tytułu umowy zlecenia zawartej z płatnikiem A wynoszą:

  • w grudniu 2022 r. – 1.700 zł,
  • w stycznia 2023 r. – 1.700 zł. 

Osoba ta w grudniu podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu umowy zlecenia (nie występuje zbieg tytułów ubezpieczeń). W styczniu podlegała zaś obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności.

 

Umowa zlecenie (wykonywana poza działalnością) i działalność gospodarcza, dla której właściwa jest podstawa wymiaru składek w kwocie niższej niż minimalne wynagrodzenie (chodzi tu o przedsiębiorcę korzystającego z „preferencyjnych składek” na ubezpieczenia społeczne na mocy art. 18a ustawy o sus lub z „małego ZUS” na podstawie art. 18c ustawy o sus)

 

 

Zleceniobiorca prowadzący jednocześnie pozarolniczą działalność, dla której właściwa jest

podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w wysokości:

·         30% ustawowej płacy minimalnej („preferencyjny ZUS”) lub

·         wyższej niż 30% płacy minimalnej, ale niższej niż 100% tej płacy,

podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z obu tytułów, chyba że łączna podstawa wymiaru składek na te ubezpieczenia z tego tytułu lub tytułów osiągnie kwotę minimalnego wynagrodzenia. Wówczas kolejny tytuł lub tytuły nie będą rodziły tego obowiązku. Ubezpieczony może na bieżąco zmienić tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych.

 

Przykład 

Osoba prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą od 1 lutego 2023 r. Z tytułu działalności rozlicza składki za każdy miesiąc od podstawy wymiaru składek w wysokości 30% minimalnego wynagrodzenia. Od 1 marca 2023 r. wykonuje pracę na podstawie umowy zlecenia. Przychód z tytułu wykonywania umowy w każdym miesiącu wynosi 700 zł. Osoba ta podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z obu tytułów.

Gdyby wynagrodzenie z umowy zlecenie wynosiło co miesiąc np. 3600 zł, wówczas w takiej sytuacji działalność gospodarcza stanowiłaby tytuł do dobrowolnych ubezpieczeń społecznych. 

 

Jeżeli podstawa składek społecznych z działalności gospodarczej wynosi co najmniej 100% ustawowego wynagrodzenia minimalnego za pracę, wówczas dodatkowo zawarta umowa zlecenia (nie w ramach tej działalności), jest tytułem do dobrowolnych ubezpieczeń społecznych. W takich okolicznościach ubezpieczony może na bieżąco zmienić tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, o ile z wybranych przez siebie tytułów w sumie podstawa składkowa wyniesie nie mniej niż minimalna płaca.

 

 

Przykład 

Norbert T. od 2019 r. prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą, dla której najniższa podstawa wymiaru składek w 2023 r. wyniosła 2833,76 zł („mały ZUS plus”). Jednocześnie na kilka miesięcy został zatrudniony na podstawie dwóch umów zlecenia:

– zawartej z Ewą, w której określili datę rozpoczęcia jej wykonywania na 1 lutego 2023 r.,

– zawartej z Eweliną, w której określili datę rozpoczęcia jej wykonywania na 10 lutego 2023 r.

Przychód w każdym miesiącu z tytułu umowy zawartej z Ewą wynosi 1900 zł, a z Eweliną – 1800 zł.

 

Ponieważ działalność gospodarcza jest dla niego pierwszym tytułem do ubezpieczeń społecznych, to podlega im nadal z tytułu działalności. Ubezpieczeniom tym podlega również z tytułu umowy zawartej z Ewą. Umowa z Eweliną jest tytułem do dobrowolnych ubezpieczeń społecznych. Skoro w lutym 2023 r. łączna podstawa wymiaru składek z tytułu umów zlecenia osiąga minimalne wynagrodzenie, Norbert T. może zmienić tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych:

  • tylko na umowy zlecenia lub
  • na działalność + umowa zawarta z Eweliną.

 

Umowa zlecenia w ramach działalności W sytuacji gdy osoba prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą, a następnie w ramach tej działalności zawiera umowę zlecenia, której przedmiot jest taki sam jak przedmiot prowadzonej działalności, wówczas podlega ubezpieczeniom społecznym tylko z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Z tytułu wykonywania umowy zlecenia nie jest obejmowania ubezpieczeniami – ani obowiązkowo, ani dobrowolnie.

Aby jednak umowa zlecenie mogła być traktowana jako wykonywana w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, warunkiem jest, aby przychód z niej uzyskiwany był opodatkowany jako przychód z działalności gospodarczej.

Zgodnie z art. 5b ustawy PIT za pozarolniczą działalność gospodarczą nie uznaje się czynności, jeżeli łącznie spełnione są następujące warunki:

1) odpowiedzialność wobec osób trzecich za rezultat tych czynności oraz ich wykonywanie, z wyłączeniem odpowiedzialności za popełnienie czynów niedozwolonych, ponosi zlecający wykonanie tych czynności,

2) są one wykonywane pod kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonych przez zlecającego te czynności,

3) wykonujący te czynności nie ponosi ryzyka gospodarczego związanego z prowadzoną działalnością.

 

Jeśli organ podatkowy uzna, iż czynności wykonywane w ramach umowy zlecenia są dla celów podatkowych działalnością wykonywaną osobiście (nie są czynnościami wykonywanymi w ramach pozarolniczej działalności gospodarczej), wówczas osoba wykonująca tylko taką umowę podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym jako zleceniobiorca.

W przypadku natomiast, gdy osoba wykonująca umowę zlecenia wykonuje również czynności w ramach pozarolniczej działalności gospodarczej, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym jako zleceniobiorca lub osoba prowadząca działalność (następuje wówczas zbieg tytułów do ubezpieczeń społecznych – rozstrzygany na zasadach ogólnych.

Należy pamiętać, że po uznaniu przez organ podatkowy, że czynności wykonywane w ramach umowy są dla celów podatkowych działalnością wykonywaną osobiście (nie są czynnościami wykonywanymi w ramach pozarolniczej działalności gospodarczej), to w sytuacjach budzących wątpliwości co do rodzaju umowy (umowa zlecenia czy umowa o dzieło) obowiązek ubezpieczeń społecznych, lub jego brak, ustala się w oparciu o treść umowy oraz warunki świadczenia pracy i wypłaty wynagrodzenia.

Umowa o pracę i umowa zlecenia z własnym pracodawcą oraz prowadzenie pozarolniczej działalności

 

Jeśli osoba, która wykonuje równocześnie pracę na podstawie umowy o pracę i zawartej z własnym pracodawcą umowy zlecenia, dodatkowo prowadzi pozarolniczą działalność, obowiązkowe są dla niej:

·         ubezpieczenia społeczne z tytułu umowy o pracę oraz

·         niezależnie od wysokości osiąganej w ramach stosunku pracy podstawy wymiaru składek, również ubezpieczenia z tytułu umowy zlecenia. Taka umowa zlecenia jest traktowana jak umowa o pracę.

 

Jeśli w umowie o pracę pracownik ma zagwarantowane minimalne wynagrodzenie albo wynagrodzenie w przeliczeniu na okres miesiąca jest wyższe niż minimalne, to z pozarolniczej działalności ubezpieczenia są dobrowolne.

 

Umowa o pracę i umowa zlecenia z innym podmiotem niż własny pracodawca i niewykonywana na jego rzecz oraz prowadzenie pozarolniczej działalności Pracownik wykonujący jednocześnie pracę na podstawie umowy zlecenia zawartej z innym podmiotem niż własny pracodawca, prowadzący jednocześnie pozarolniczą działalność gospodarczą, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu stosunku pracy.

Ponadto, jeżeli podstawa wymiaru składek z umowy o pracę, w przeliczeniu na okres miesiąca, wynosi mniej niż minimalne wynagrodzenie, osoba ta obejmowana jest również obowiązkowo ubezpieczeniami z kolejnego tytułu. Drugi obowiązkowy tytuł do podlegania ubezpieczeniom jest ustalany w zależności od wysokości podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z umowy zlecenia – trzeba tu kierować się regułami dotyczącymi zbiegu umowy zlecenia z prowadzeniem pozarolniczej działalności.

Gdy podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne ze stosunku pracy, w przeliczeniu na okres miesiąca, wynosi co najmniej tyle, ile minimalne wynagrodzenie za pracę, to zarówno z tytułu wykonywania umowy zlecenia, jak i z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej osoba ta podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym dobrowolnie.

 

Przykład 

Osoba wykonuje pracę na podstawie zawartej z płatnikiem A umowy zlecenia, w której określono datę rozpoczęcia wykonywania pracy na dzień 1 kwietnia 2023 r. Koniec tej umowy przypadł na 31 maja 2023 r. Osoba ta w dniu 4 kwietnia 2023 r. została zatrudniona na podstawie umowy o pracę w wymiarze czasu pracy 1/2 etatu przez płatnika B (za wynagrodzeniem wynoszącym 1820 zł brutto). 

Następnie osoba ta od 17 kwietnia 2023 r. rozpoczęła prowadzenie działalności gospodarczej C, z tytułu której ma prawo do opłacania składek społecznych od kwoty 30% minimalnego wynagrodzenia za pracę. Umowa zlecenia nie jest wykonywana na rzecz pracodawcy, tj. płatnika B. 

W kwietniu 2023 r. przychód z tytułu umowy zlecenia zawartej z płatnikiem A wynosi 0 zł, a podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu prowadzenia działalności C – 488,6 zł (kwota 30% minimalnego wynagrodzenia pomniejszona z powodu rozpoczęcia działalności w trakcie m-ca), natomiast w maju z tytułu umowy zlecenia zawartej z płatnikiem A przychód wyniósł 1700 zł, a z tytułu prowadzenia działalności C podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe wyniosła 1047 zł (30% minimalnego wynagrodzenia). 

Osoba ta w kwietniu podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym ze wszystkich trzech tytułów. W maju podlega z tytułu umowy o pracę zawartej z płatnikiem B oraz umowy zlecenia zawartej z płatnikiem A. 

Prowadzenie działalności gospodarczej w maju 2023 r. nie rodzi obowiązku tych ubezpieczeń niezależnie od wysokości jaka zadeklarowana zostałaby do podstawy wymiaru składek za ten miesiąc.

 

 

Umowa zlecenia i pobieranie zasiłku macierzyńskiego Osoby pobierające zasiłek macierzyński, które jednocześnie wykonują umowę zlecenia podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego. Mogą one jednak dobrowolnie, na swój wniosek, być objęte ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z tytułu umowy zlecenia.

 

Umowa zlecenia i przebywanie na urlopie wychowawczym Osoby przebywające na urlopach wychowawczych podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tego tytułu, jeżeli nie mają ustalonego prawa do emerytury lub renty i nie mają innych tytułów rodzących obowiązek ubezpieczeń społecznych.

Innym tytułem rodzącym obowiązek ubezpieczeń społecznych jest wykonywanie pracy na podstawie umowy zlecenia. Zatem osoby, które przebywają na urlopie wychowawczym i jednocześnie wykonują umowę zlecenia, obowiązkowo podlegają ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy zlecenia, natomiast nie podlegają tym ubezpieczeniom z tytułu przebywania na urlopie wychowawczym. Nie ma przy tym znaczenia, czy umowa zlecenia została zawarta przez wyżej wymienioną osobę z własnym pracodawcą, czy też z podmiotem innym niż własny pracodawca.

 

Powrót do spisu treści